ฟาบิโอ ปาเนตตา ชี้ AI และการเงินดิจิทัลเปลี่ยนกลไกส่งผ่านนโยบายการเงิน

ฟาบิโอ ปาเนตตา (Fabio Panetta) ผู้ว่าการธนาคารกลางอิตาลี (Bank of Italy) ระบุว่าปัญญาประดิษฐ์ (AI) การเงินดิจิทัล และการแบ่งขั้วทางภูมิรัฐศาสตร์ กำลังเปลี่ยนแปลง 'กลไกส่งผ่าน' ของราคาและอัตราดอกเบี้ย จนทำให้การประเมินสถานการณ์เพื่อกำหนดนโยบายการเงินของธนาคารกลางทำได้ยากขึ้น

ปาเนตตากล่าวในการประชุมปิดของเครือข่ายวิจัย ChaMP ภายใต้ระบบธนาคารกลางยุโรป (ESCB) ที่กรุงโรม เมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม (เวลาท้องถิ่น) ว่าเศรษฐกิจโลกกำลังเข้าสู่ช่วง 'การปรับโครงสร้างครั้งใหญ่' ตามคำแถลงที่ธนาคารกลางอิตาลีเผยแพร่ เขาอธิบายว่าความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ การแบ่งขั้วทางการค้า และการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี ไม่ใช่แค่แรงกระแทกชั่วคราวอีกต่อไป แต่กำลังเปลี่ยนสภาพแวดล้อมที่ครัวเรือน ภาคธุรกิจ และหน่วยงานกำหนดนโยบายต้องเผชิญอย่างต่อเนื่อง

เศรษฐกิจยูโรโซนยังคงขยายตัวได้ 1.4% ในแง่ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ที่แท้จริง แม้เผชิญการขึ้นภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ในปี 2025 การแข่งขันที่รุนแรงขึ้นกับจีน และความไม่แน่นอนที่เพิ่มขึ้น โดยอุปสงค์ภายในประเทศช่วยชดเชยการส่งออกสุทธิที่ลดลง การจ้างงานเป็นแรงหนุนการบริโภค ขณะที่การใช้จ่ายด้านกลาโหมและการลงทุนเพื่อการเปลี่ยนผ่านด้านดิจิทัลและสีเขียวช่วยพยุงการสะสมทุน

อย่างไรก็ตาม ปาเนตตาระบุว่าตัวเลขการเติบโตนี้ต้องประเมินอย่างระมัดระวัง เนื่องจากอัตราการออมของครัวเรือนยุโรปยังอยู่ในระดับสูงกว่าช่วงก่อนเกิดโรคระบาด ขณะที่ภาคการผลิตภาคอุตสาหกรรมเริ่มชะลอตัวในช่วงครึ่งหลังของปี 2025 และการแข่งขันที่รุนแรงขึ้นกับจีนสร้างแรงกดดันต่อประเทศที่พึ่งพาภาคการผลิตอย่างเยอรมนีและอิตาลี

หลังสงครามในอ่าวเปอร์เซีย แรงกดดันด้านต้นทุนและการคาดการณ์เงินเฟ้อกลับมาปรับตัวสูงขึ้นอีกครั้ง ความเชื่อมั่นผู้บริโภคและความคาดหวังต่อกิจกรรมในภาคบริการอ่อนแอลง ขณะที่มาตรฐานการปล่อยสินเชื่อของธนาคารเข้มงวดขึ้น อัตราผลตอบแทนพันธบัตรและส่วนต่างอัตราดอกเบี้ยพันธบัตรรัฐบาลก็ปรับตัวสูงขึ้นเช่นกัน สะท้อนแรงกดดันด้านราคาจากราคาสินค้าโภคภัณฑ์และห่วงโซ่อุปทาน ควบคู่ไปกับความเชื่อมั่นที่อ่อนแอลงและอุปสงค์ที่ชะลอตัวในเวลาเดียวกัน

ปาเนตตาย้ำว่าไม่ควรมองแรงกระแทกด้านพลังงานครั้งนี้เป็นเพียงปัญหาด้านอุปทานชั่วคราว และไม่ควรตอบสนองแบบเดียวกับช่วงราคาพลังงานพุ่งสูงในปี 2022 เนื่องจากปัจจุบันอุปสงค์อ่อนแอกว่าและอัตราดอกเบี้ยที่แท้จริงอยู่ในระดับสูงกว่าเดิม ทั้งนี้ แรงกระแทกครั้งนี้ส่งผลต่อราคาน้ำมันมากกว่าก๊าซ ขณะที่ยูโรโซนลดความเปราะบางต่อแรงกระแทกด้านพลังงานลงได้บางส่วน จากการขยายขีดความสามารถนำเข้าก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) และสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนที่เพิ่มขึ้น

คณะกรรมการนโยบายการเงินของธนาคารกลางยุโรป (ECB) ปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยเงินฝาก 25 จุดพื้นฐาน (bp) ในเดือนมิถุนายน โดยยูโรซิสเต็มคาดการณ์ว่าอัตราเงินเฟ้อในปี 2026 จะปรับขึ้นแตะ 3.0% ก่อนจะกลับสู่ระดับเป้าหมายในช่วงครึ่งหลังของปี 2027 ทั้งนี้ สถานการณ์การปิดช่องแคบฮอร์มุซที่ยังคงยืดเยื้อ ถูกระบุว่าเป็นความเสี่ยงด้านสูงต่อเงินเฟ้อเพิ่มเติมด้วย

ปาเนตตาวิเคราะห์ว่า AI อาจช่วยให้ภาคธุรกิจประเมินต้นทุนและอุปสงค์ได้เร็วขึ้น ซึ่งอาจทำให้ความถี่ในการปรับราคาสินค้าเพิ่มขึ้นตามไปด้วย ขณะที่การเงินดิจิทัลช่วยลดต้นทุนของผู้ฝากเงินในการเปรียบเทียบอัตราดอกเบี้ยและโยกย้ายเงินทุน ซึ่งอาจทำให้การเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยนโยบายส่งผ่านไปยังอัตราดอกเบี้ยเงินฝากได้เร็วขึ้น ในทางกลับกัน สังคมสูงวัยและการแบ่งขั้วทางภูมิรัฐศาสตร์อาจทำให้การบริโภคและการลงทุนตอบสนองต่ออัตราดอกเบี้ยน้อยลง

การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างเหล่านี้ทำให้คาดการณ์เส้นทางการส่งผ่านนโยบายการเงินได้ยากขึ้น แม้จะปรับอัตราดอกเบี้ยในระดับเดียวกัน แต่ผลกระทบอาจแตกต่างกันไปตามโครงสร้างของระบบการเงิน โครงสร้างอายุประชากร ระดับการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล และสภาพแวดล้อมทางภูมิรัฐศาสตร์ของแต่ละประเทศ

ปาเนตตาระบุว่าธนาคารกลางควรคงประมาณการหลัก (baseline) ไว้ พร้อมทั้งใช้สถานการณ์ทางเลือกและการวิเคราะห์ความอ่อนไหวที่สะท้อนปัจจัยด้านราคาพลังงาน ห่วงโซ่อุปทาน ผลิตภาพ เงื่อนไขทางการเงิน และการคาดการณ์เงินเฟ้ออย่างเป็นระบบ โดยยังคงเป้าหมายด้านเสถียรภาพราคาไว้เช่นเดิม แต่ต้องนำการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจที่ต้องบรรลุเป้าหมายนั้นมาปรับใช้ในกรอบการวิเคราะห์ด้วย