18 ชาติเตือน 'กองเรือเงา' ทำระบบขนส่งทางทะเลโลกแตกเป็นสองขั้ว

องค์กรกำกับดูแลการเดินเรือจาก 18 ประเทศออกแถลงการณ์ร่วมเตือนว่า ระเบียบการขนส่งทางทะเลของโลกอาจแตกออกเป็นสองระบบ ระบบหนึ่งยึดกฎเกณฑ์ที่ชัดเจน อีกระบบหนึ่งคลุมเครือไร้การตรวจสอบ สาเหตุมาจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์และการแพร่ขยายของเรือที่หลบเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตร ท่ามกลางสถานการณ์ที่การปิดล้อมและการปะทะกันในช่องแคบฮอร์มุซทำให้ต้นทุนและความไม่แน่นอนของห่วงโซ่อุปทานทางทะเลพุ่งสูงขึ้น

กลุ่มที่ปรึกษาด้านการเดินเรือ หรือ Consultative Shipping Group (CSG) ระบุในแถลงการณ์ร่วมเมื่อวันที่ 8 (เวลาท้องถิ่น) ว่า การค้าโลกกว่า 80% ต้องพึ่งพาการขนส่งทางเรือ ทำให้ความเสี่ยงที่เกิดขึ้นส่งผลกระทบเป็นวงกว้าง โดย CSG มีหน่วยงานทางทะเลจาก 18 ประเทศเข้าร่วม รวมถึงเกาหลีใต้ เยอรมนี แคนาดา ญี่ปุ่น อังกฤษ และเดนมาร์ก

CSG ระบุว่าปัจจัยที่ซ้ำเติมห่วงโซ่อุปทานทางทะเลในช่วงที่ผ่านมา ได้แก่ การระบาดของโควิด-19 สงครามในยูเครน ภาวะภัยแล้งที่คลองปานามา และความขัดแย้งระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน ปัจจัยเหล่านี้ทำให้ประสิทธิภาพของห่วงโซ่อุปทานลดลง และเพิ่มความไม่แน่นอนในการวางแผนขนส่งของภาคธุรกิจ

โดยเฉพาะความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่ทำให้เกิดการปิดล้อมและการปะทะกันต่อเนื่องในปีนี้ บริเวณช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นจุดคอขวดสำคัญของการขนส่งทางเรือระหว่างประเทศ ช่องแคบแห่งนี้ตั้งอยู่ทางตอนใต้ของอิหร่าน และเป็นเส้นทางหลักในการลำเลียงน้ำมันดิบและวัตถุดิบของโลก

CSG ระบุว่าความขัดแย้งรอบช่องแคบดังกล่าวส่งผลให้ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ เช่น น้ำมันดิบและปุ๋ย ปรับตัวสูงขึ้น ขณะที่ความไม่แน่นอนเรื่องการเข้าถึงเส้นทางเดินเรือและท่าเรือ ก็เพิ่มแรงกดดันต่อแผนขนส่งระยะยาวของภาคธุรกิจเช่นกัน

นอกจากความเสี่ยงจากการปะทะทางทหารแล้ว CSG ยังชี้ว่าความเสี่ยงของการเดินเรือระหว่างประเทศไม่ได้จำกัดอยู่แค่ความขัดแย้งด้วยอาวุธเท่านั้น หากแต่ละประเทศบังคับใช้กฎการค้าและมาตรการคว่ำบาตรที่แตกต่างกัน ก็อาจทำให้มาตรฐานร่วมที่ใช้กับการเดินเรือระหว่างประเทศขาดความสอดคล้องกันได้

CSG เตือนว่าหากกฎเกณฑ์แตกกระจาย ตลาดก็จะถูกแบ่งเป็นส่วนย่อยตามภูมิภาค และต้นทุนของทั้งภาคธุรกิจและผู้บริโภคจะสูงขึ้นตามไปด้วย เมื่อเงื่อนไขการเข้าถึงท่าเรือหรือเส้นทางเดินเรือแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ ทั้งแผนการเดินเรือของบริษัทขนส่งและการบริหารห่วงโซ่อุปทานของเจ้าของสินค้าก็จะยุ่งยากซับซ้อนขึ้นพร้อมกัน

อีกหนึ่งความเสี่ยงสำคัญที่ CSG หยิบยกขึ้นมาคือการเดินเรือที่หลบเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตร โดยระบุว่าเรือกลุ่มที่เรียกว่า ‘กองเรือเงา’ (shadow fleet) ซึ่งไม่อยู่ภายใต้มาตรฐานประกันภัยหรือกฎด้านความปลอดภัยและความโปร่งใสทั่วไป กำลังปฏิบัติการอยู่หลายร้อยลำทั่วโลก

‘กองเรือเงา’ หมายถึงเรือที่ปกปิดโครงสร้างความเป็นเจ้าของหรือการปฏิบัติการเพื่อหลบเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตร หรือเรือที่แล่นอยู่นอกระบบประกันภัยและมาตรฐานความปลอดภัยทั่วไป เมื่อเรือเหล่านี้เลี่ยงมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัย ความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุและความไม่แน่นอนของตลาดขนส่งก็จะเพิ่มขึ้นตามไปด้วย

CSG ประเมินว่ากองเรือเงากำลังสร้างระบบปฏิบัติการคู่ขนานขึ้นภายในวงการเดินเรือระหว่างประเทศ เมื่อฝ่ายหนึ่งเดินตามกฎเกณฑ์ ขณะที่อีกฝ่ายอาศัยความคลุมเครือเป็นที่พึ่ง โครงสร้างเช่นนี้จะบั่นทอนความเชื่อมั่นและความสามารถในการคาดการณ์ของตลาดเดินเรือโดยรวม

CSG ระบุว่าแรงกดดันทางภูมิรัฐศาสตร์ในขณะนี้ไม่ใช่แค่แรงกระแทกชั่วคราว แต่เป็นสัญญาณว่าสภาพแวดล้อมการดำเนินงานของการค้าโลกกำลังเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง พร้อมทั้งชี้ว่าเส้นทางเดินเรือกำลังถูกใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างอิทธิพลและความเสี่ยงมากขึ้นเรื่อยๆ

CSG เรียกร้องให้ทุกประเทศบังคับใช้กฎการเดินเรือระหว่างประเทศอย่างสอดคล้องกันในทุกเขตอำนาจศาล และรักษามาตรฐานร่วมเอาไว้ โดยระบุว่าแต่ละประเทศต้องยึดหลักความปลอดภัยและความโปร่งใสร่วมกัน จึงจะรักษาความเปิดกว้างและเสถียรภาพของตลาดขนส่งทางทะเลไว้ได้

CSG ย้ำว่าความร่วมมือระหว่างประเทศที่เข้มแข็งไม่ใช่กลไกที่มาจำกัดอธิปไตยของแต่ละชาติ แต่เป็นเงื่อนไขจำเป็นสำหรับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจโลกที่เชื่อมโยงถึงกัน พร้อมเตือนว่าหากกฎเกณฑ์ยิ่งแตกกระจายมากขึ้น ความเสี่ยงที่ห่วงโซ่อุปทานจะสะดุดในจุดคอขวดสำคัญของเส้นทางเดินเรือก็จะยิ่งสูงขึ้นตามไปด้วย

อย่างไรก็ตาม แถลงการณ์ร่วมฉบับนี้ไม่ได้ระบุกรอบเวลาที่ชัดเจนสำหรับการฟื้นฟูการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ หรือการคลี่คลายความขัดแย้งในตะวันออกกลางแต่อย่างใด ทำให้ประเด็นที่ต้องจับตาต่อจากนี้คือแต่ละประเทศจะบังคับใช้มาตรฐานการเดินเรือร่วมกันอย่างเป็นรูปธรรมได้อย่างไร ซึ่งจะเป็นตัวชี้วัดสำคัญของเสถียรภาพห่วงโซ่อุปทานทางทะเลในอนาคต