COP31 เปิดคำมั่นด้าน AI ให้องค์กรเลือกทำเอง ไม่มีข้อบังคับร่วม

ประธาน COP31 ของตุรกีและสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (International Telecommunication Union: ITU) เผยแพร่ ‘คำมั่น AI อันตัลยา’ ว่าด้วยการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อรับมือกับสภาพภูมิอากาศและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม โดยให้องค์กรที่เข้าร่วมเลือกแนวทางปฏิบัติได้เอง และไม่มีข้อบังคับที่ใช้ร่วมกันกับทุกองค์กร

คณะประธาน COP31 จัดทำคำมั่นดังกล่าวร่วมกับ ITU ซึ่ง ระบุว่าคำมั่นนี้เป็นกรอบการดำเนินการโดยสมัครใจ ครอบคลุมการออกแบบและจัดซื้อ AI การจัดหาไฟฟ้า และการวัดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

สมาคมความยั่งยืนของมหาวิทยาลัยและวิทยาลัยในสหราชอาณาจักร (EAUC) แนะนำให้องค์กรเลือกคำมั่นโดยสมัครใจอย่างน้อยหนึ่งข้อให้เหมาะกับบริบทของตน ตัวเลือกมีทั้งการเปิดเผยการใช้พลังงานและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมของระบบ AI การใช้ไฟฟ้าคาร์บอนต่ำ ข้อกำหนดสำหรับศูนย์ข้อมูล และการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์

บางข้อกำหนดให้ระบุเป้าหมายที่วัดผลได้ เช่น กำหนดวันดำเนินการหรืออัตราการลดผลกระทบ องค์กรแต่ละแห่งจึงอาจเลือกแนวทางและตั้งเป้าหมายต่างกัน

การใช้ไฟฟ้าของศูนย์ข้อมูลซึ่งคำมั่นนี้ให้ความสำคัญกำลังเพิ่มขึ้น สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (International Energy Agency: IEA) ระบุในรายงานปี 2026 ว่า การใช้ไฟฟ้าของศูนย์ข้อมูลทั่วโลกเพิ่มขึ้น 17% ในปี 2025 จากปีก่อนหน้า ส่วนการใช้ไฟฟ้าของศูนย์ข้อมูลที่รองรับ AI โดยเฉพาะเพิ่มขึ้น 50% โดยตัวเลขทั้งสองครอบคลุมกลุ่มที่แตกต่างกัน

IEA คาดการณ์ว่าการใช้ไฟฟ้าของศูนย์ข้อมูลทั่วโลกจะเพิ่มจาก 485 TWh ในปี 2025 เป็น 950 TWh ในปี 2030 ตัวเลขปี 2030 เป็นการคาดการณ์สำหรับศูนย์ข้อมูลทั้งหมด ไม่ใช่เฉพาะสถานที่ที่รองรับ AI รายงานของ IEA

ความต้องการไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นเป็นหนึ่งในเหตุผลที่คำมั่นกล่าวถึงการใช้ไฟฟ้าคาร์บอนต่ำและการเปิดเผยข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม ก่อนหน้านี้คณะประธาน COP31 ยังเสนอเป้าหมายสมัครใจแยกต่างหาก เพื่อเพิ่มสัดส่วนไฟฟ้าเป็น 35% ของการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลกภายในปี 2035 รายละเอียดเป้าหมาย

งานวิจัยชิ้นหนึ่งชี้ว่า การใช้ไฟฟ้าของศูนย์ข้อมูลเพียงอย่างเดียวอาจยังอธิบายผลกระทบด้านสภาพภูมิอากาศจาก AI ได้ไม่ครบถ้วน วิล อัลไพน์ (Will Alpine) และคณะวิจัยวิเคราะห์แบบจำลองกรณีที่ AI ช่วยเพิ่มผลิตภาพทั้งในภาคเชื้อเพลิงฟอสซิลและพลังงานหมุนเวียน ในบทความที่ตีพิมพ์ในวารสาร npj Climate Action เมื่อวันที่ 4 ส.ค. 2026 งานวิจัยฉบับเต็ม

ภายใต้เงื่อนไขดังกล่าว คณะวิจัยคำนวณว่าการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ทั่วโลกต่อปีอาจเพิ่มขึ้น 0.47–1.8 Gt หรือคิดเป็น 1.2–4.8% ของการปล่อยที่เกี่ยวข้องกับพลังงานในปี 2024

ตัวเลขนี้ไม่ได้มาจากการวัดการปล่อยจริง และไม่ใช่ปริมาณการปล่อยจากศูนย์ข้อมูลโดยตรง แต่เป็นผลคำนวณจากสมมติฐานว่า AI ถูกนำไปใช้เพิ่มขึ้นพร้อมกันทั้งในภาคเชื้อเพลิงฟอสซิลและพลังงานหมุนเวียน

งานวิจัยเสนอให้พิจารณาทั้งประโยชน์จากการใช้ AI ในภาคพลังงานหมุนเวียน และผลทางอ้อมที่อาจเกิดขึ้นเมื่อ AI เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิล จึงควรแยกตัวเลขการปล่อยในแบบจำลองออกจากการปล่อยโดยตรงของโครงสร้างพื้นฐาน AI

EAUC ระบุว่าการเข้าร่วมโดยสมัครใจอาจช่วยผลักดันการเปลี่ยนแปลงได้ โดยมหาวิทยาลัยและวิทยาลัยที่ให้คำมั่นอาจช่วยกระตุ้นให้ผู้ให้บริการ AI เปิดเผยข้อมูลด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อม รวมถึงยกระดับเกณฑ์การจัดซื้อที่คำนึงถึงความยั่งยืน

อย่างไรก็ตาม สถาบันทรัพยากรโลก (World Resources Institute: WRI) และสภาป้องกันทรัพยากรธรรมชาติ (Natural Resources Defense Council: NRDC) ชี้ว่ากลไกบังคับใช้คำมั่นยังมีจำกัด อีวาน ทาคอฟสกี (Evan Tachovsky) หัวหน้าฝ่ายข้อมูลและ AI ของ WRI กล่าวว่าในแถลงการณ์เมื่อวันที่ 27 ต.ค. ว่า คำมั่นนี้ “ชี้ไปในทิศทางที่ถูกต้อง แต่ยังขาดกลไกรับผิดชอบที่จะนำไปสู่แนวทางที่ดีกว่า” แถลงการณ์ของ WRI

NRDC เห็นเช่นกันว่าบริษัทมีอิสระมากในการเลือกข้อผูกพัน และยังขาดกลไกบังคับใช้ ความเห็นจึงแตกต่างกันระหว่างฝ่ายที่คาดหวังว่าการเข้าร่วมจะขยายวงกว้าง กับฝ่ายที่ต้องการเพิ่มความรับผิดชอบต่อการปฏิบัติตามคำมั่น แถลงการณ์ของ NRDC

ITU และคณะประธาน COP31 มีกำหนดเปิดตัวคำมั่นอย่างเป็นทางการในการประชุมโต๊ะกลมระดับสูงด้าน AI วันที่ 16 พ.ย. ส่วน EAUC ระบุว่าจะเผยแพร่ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับแนวทางการรายงานผลหลังจากนั้น