KIF เสนอเกาหลีใต้ขยายธุรกิจนอกภาคการเงินให้ธนาคารท้องถิ่น ยกโมเดลญี่ปุ่นเป็นต้นแบบ

สถาบันวิจัยการเงินเกาหลี (Korea Institute of Finance: KIF) เสนอให้ธนาคารท้องถิ่นของเกาหลีใต้ขยายขอบเขตธุรกิจนอกภาคการเงินและร่วมกันสร้างโครงสร้างพื้นฐานด้านระบบ โดยอ้างอิงแนวทางปฏิรูปกฎหมายของญี่ปุ่นเป็นต้นแบบ

ข้อเสนอนี้ปรากฏในรายงาน KIF Issue Report ฉบับเดือนสิงหาคม 2026 หัวข้อ “การปรับปรุงกฎระเบียบเพื่อเสริมความสามารถในการแข่งขันของธนาคารท้องถิ่นญี่ปุ่นและข้อคิดสำหรับเกาหลีใต้” ซึ่งจัดทำโดยนักวิจัยสามคนคือ อี บยองยุน (Lee Byung-yoon), คิม ซอกกี (Kim Seok-gi) และ พัค แฮชิก (Park Hae-sik) ความยาวรวม 100 หน้า โดยวิเคราะห์การแก้ไขกฎหมายธนาคารของญี่ปุ่นเมื่อปี 2021 และกฎหมายพิเศษว่าด้วยการผูกขาดทางการค้า เพื่อหาแนวทางปรับปรุงระบบธนาคารท้องถิ่นในประเทศ

รายงานระบุว่า ปัญหาอัตราการเกิดต่ำ จำนวนประชากรลดลง การกระจุกตัวของเศรษฐกิจในเขตกรุงโซล และการถดถอยของอุตสาหกรรมท้องถิ่น ทำให้ฐานลูกค้าของธนาคารท้องถิ่นอ่อนแอลงต่อเนื่อง จึงจำเป็นต้องศึกษาแนวทางปฏิรูปของญี่ปุ่นเพื่อรับมือกับปัญหานี้

ญี่ปุ่นแก้ไขกฎหมายธนาคารในปี 2021 เพื่อขยายขอบเขตธุรกิจเสริมของธนาคารและธุรกิจของบริษัทลูกให้ครอบคลุมด้านการพัฒนาท้องถิ่นและความยั่งยืน ส่งผลให้ธนาคารท้องถิ่นญี่ปุ่นสามารถต่อยอดโมเดลธุรกิจใหม่นอกเหนือจากการรับฝากและปล่อยกู้แบบเดิม เช่น ธุรกิจการค้าประจำภูมิภาค พลังงานหมุนเวียน จัดหาบุคลากร และสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล

นอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังวางกระบวนการเฉพาะสำหรับการควบรวมกิจการระหว่างธนาคารท้องถิ่น ผ่านกฎหมายพิเศษว่าด้วยการผูกขาดทางการค้า ซึ่งอนุญาตให้ธนาคารท้องถิ่นควบรวมกันได้หากเข้าเงื่อนไขด้านการปรับปรุงกิจการและการป้องกันความเสียหายต่อผู้ใช้บริการ ในกรณีที่มีความเสี่ยงว่าบริการทางการเงินพื้นฐานในพื้นที่จะขาดแคลนจากปัญหาประชากรลดลง กล่าวคือแม้จะมีความกังวลเรื่องการจำกัดการแข่งขัน แต่รัฐบาลญี่ปุ่นก็ยังพิจารณาประโยชน์สาธารณะด้านการรักษาบริการการเงินในพื้นที่ควบคู่กันไปด้วย

ธนาคารท้องถิ่นของเกาหลีใต้เผชิญแรงกดดันในลักษณะใกล้เคียงกัน ก่อนหน้านี้สถาบันวิจัยการเงินเกาหลีเคยวิเคราะห์ว่า ธนาคารท้องถิ่นทำหน้าที่จัดหาเงินทุนให้ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมในพื้นที่ ให้บริการทางการเงินแก่ผู้บริโภคในท้องถิ่น และมีส่วนช่วยการเติบโตของเศรษฐกิจภูมิภาค แต่ผลของการมีส่วนช่วยเศรษฐกิจภูมิภาคกลับไม่ชัดเจนนักหลังวิกฤตการเงินโลก และข้อจำกัดด้านความสามารถทำกำไรกับการเติบโตก็ยิ่งชัดเจนขึ้นตั้งแต่ช่วงกลางทศวรรษ 2010 เป็นต้นมา

สำหรับแนวทางปรับปรุงระบบในประเทศ รายงานฉบับนี้เสนอให้พิจารณาเปิดทางให้ธนาคารท้องถิ่นดำเนินธุรกิจนอกภาคการเงินในรูปแบบธุรกิจเสริมหรือผ่านบริษัทลูก ครอบคลุมบริการที่ปรึกษาด้านการบริหาร การเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล การสนับสนุนความเป็นกลางทางคาร์บอน ธุรกิจการค้าประจำภูมิภาค และโซลูชันด้านพลังงาน อย่างไรก็ตาม รายงานยอมรับว่าแนวทางผ่านบริษัทลูกยังต้องหาจุดสมดุลกับหลักการแยกธนาคารออกจากทุนอุตสาหกรรม ซึ่งยังเป็นโจทย์ที่ต้องแก้ไขต่อไป

รายงานยังเสนอว่า หากการควบรวมธนาคารท้องถิ่นภายใต้กลุ่มการเงินเดียวกันยังทำได้ยากในระยะสั้น อาจเริ่มจากการรวมระบบไอทีก่อน เพราะการใช้ระบบและงานสนับสนุนร่วมกันจะช่วยลดต้นทุนคงที่และลดการลงทุนซ้ำซ้อนได้

อีกทางเลือกหนึ่งคือการรวมกลุ่มโดยไม่เปลี่ยนโครงสร้างการถือหุ้น โดยรายงานยกตัวอย่างรูปแบบ “พันธมิตรสึบาสะ (Tsubasa Alliance)” ของญี่ปุ่น ซึ่งแต่ละธนาคารยังคงสถานะนิติบุคคลและแบรนด์ของตนเอง แต่ใช้ระบบร่วม งานหลังบ้านร่วม รวมถึงระบบป้องกันการฟอกเงิน ตรวจจับธุรกรรมผิดปกติ และหน่วยงานเฉพาะด้านดิจิทัลร่วมกัน

อย่างไรก็ตาม การนำแนวทางเหล่านี้มาปรับใช้ในเกาหลีใต้ยังต้องอาศัยการตัดสินใจเชิงนโยบาย เพราะการขยายธุรกิจนอกภาคการเงินแม้จะช่วยเสริมบทบาทสนับสนุนเศรษฐกิจภูมิภาค แต่ก็อาจขัดกับหลักการจำกัดไม่ให้ธนาคารถูกครอบงำโดยทุนอุตสาหกรรม ส่วนการควบรวมกิจการหรือการสร้างโครงสร้างพื้นฐานร่วมกันก็ต้องชั่งน้ำหนักระหว่างผลประโยชน์ด้านต้นทุนกับสิทธิในการเลือกใช้บริการของผู้บริโภคในพื้นที่ด้วยเช่นกัน

รายงานสรุปว่า การเสริมความสามารถในการแข่งขันของธนาคารท้องถิ่นไม่ใช่แค่โจทย์เรื่องผลกำไรของธนาคารเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงกับการเข้าถึงบริการทางการเงินในพื้นที่และการจัดหาเงินทุนให้ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมในท้องถิ่น กรณีของญี่ปุ่นจึงเป็นข้อมูลอ้างอิงเชิงนโยบายที่มีประโยชน์ ส่วนผลกระทบจากการปรับปรุงระบบจริงยังต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมต่อไป