BIS ชี้วิธีจ่ายเงินอาจกระทบเวลารับเงินและการเยียวยาข้อพิพาทของแรงงานแพลตฟอร์ม

เวลาที่แรงงานแพลตฟอร์มได้รับเงิน ค่าใช้จ่าย และช่องทางเยียวยาเมื่อเกิดข้อพิพาทหรือการฉ้อโกงในการชำระเงิน อาจแตกต่างกันตามวิธีจ่ายเงิน รายงาน “The gig economy and digital payments” ของธนาคารเพื่อการชำระหนี้ระหว่างประเทศ (BIS) ซึ่งเผยแพร่ในเดือนพฤศจิกายน ระบุประเด็นดังกล่าว

รายงานศึกษางานที่ได้รับผ่านแพลตฟอร์ม ตั้งแต่งานส่งอาหารและเรียกรถ ไปจนถึงงานออกแบบอิสระและบริการวิชาชีพ งานแพลตฟอร์มครอบคลุมสัญญาระยะสั้น งานชั่วคราว และงานฟรีแลนซ์ที่จ่ายเป็นรายชิ้น แพลตฟอร์มเชื่อมต่อแรงงานกับลูกค้าและมีส่วนเกี่ยวข้องกับการโอนเงินด้วย

แม้งานบางประเภทใช้เงินสด แต่รายงานระบุว่าธุรกรรมส่วนใหญ่ ทั้งในประเทศและข้ามพรมแดน ผ่านการชำระเงินดิจิทัล ช่องทางจ่ายเงินรวมถึงการโอนผ่านธนาคารและผู้ให้บริการชำระเงินที่ไม่ใช่ธนาคาร ความต้องการเงินและการรับชำระก็แตกต่างกัน เช่น แรงงานส่งอาหารพึ่งพารายได้ที่เข้าบ่อย ขณะที่ผู้ให้บริการวิชาชีพอาจได้รับเงินตามโครงการเป็นครั้งคราว

การทำงานผ่านตัวกลางออนไลน์อาจย้ายงานที่เดิมทำกันนอกระบบ เช่น งานบ้าน ส่งอาหาร ขนส่ง และซ่อมแซมเล็กน้อย เข้ามาอยู่บนแพลตฟอร์ม ผู้เขียนรายงานมองว่าการเปลี่ยนแปลงนี้อาจช่วยให้ธุรกรรมมองเห็นและติดตามได้มากขึ้น ส่วนบริการดิจิทัลทางไกลและงานฟรีแลนซ์ข้ามพรมแดนอาจเปิดโอกาสให้เข้าถึงงานใหม่

ผลสำรวจของ Payments Canada ซึ่งจัดทำผ่านแบบสอบถามออนไลน์ระหว่างวันที่ 27 มีนาคมถึง 7 เมษายน 2023 ครอบคลุมบริษัท 502 แห่ง ในกลุ่มผู้ตอบ 30% ระบุว่าต้องรออย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์กว่าเงินของแรงงานแพลตฟอร์มจะเข้าบัญชี และ 65% ระบุว่ายินดีใช้การชำระเงินแบบเรียลไทม์หากมีให้บริการ ผลสำรวจนี้มาจากบริษัทในแคนาดา จึงไม่ได้สะท้อนสภาพการจ่ายเงินให้แรงงานในไทยโดยตรง

ผู้เขียนรายงาน BIS เสนอให้ภาครัฐให้ความสำคัญกับโครงสร้างพื้นฐานการชำระเงินที่มีต้นทุนต่ำ เข้าถึงง่าย รวดเร็ว และทำงานร่วมกันได้ ระบบชำระเงินทันทีเป็นหนึ่งในแนวทางดังกล่าว ก่อนหน้านี้ คณะกรรมการระบบการชำระเงินและโครงสร้างพื้นฐานตลาด (CPMI) ของ BIS ก็เสนอแนวทางเพิ่มการเข้าถึงและการทำงานร่วมกันของเครือข่ายชำระเงินข้ามพรมแดน

อย่างไรก็ตาม การจ่ายเงินที่เร็วขึ้นเพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันการคุ้มครองแรงงานหรือสภาพการทำงานที่มั่นคง กรมกิจการเศรษฐกิจและสังคมแห่งสหประชาชาติ (UN DESA) ระบุในเอกสารสรุปนโยบายเมื่อเดือนกันยายน 2026 ว่างานแพลตฟอร์มอาจสร้างโอกาสด้านรายได้ แต่ก็อาจมีช่องว่างด้านการคุ้มครองแรงงานและการเข้าถึงสวัสดิการสังคม เอกสารยังกล่าวถึงระบบอัตโนมัติที่มีผลต่อการจัดสรรงานและค่าตอบแทน รวมถึงความยากในการยื่นอุทธรณ์กรณีบัญชีถูกระงับ

ผู้เขียนรายงาน BIS มองว่างานแพลตฟอร์มอาจเกิดจากทั้งการย้ายงานนอกระบบเดิมเข้าสู่แพลตฟอร์มและการขยายกิจกรรมทางเศรษฐกิจรูปแบบใหม่ ผลสุทธิต่อสวัสดิภาพแรงงานอาจต่างกันตามประเภทแรงงานและสภาพแวดล้อมด้านกฎระเบียบ รายงานไม่ได้ศึกษาผลเชิงเหตุและผลว่าระบบชำระเงินที่รวดเร็วช่วยเพิ่มรายได้หรือสวัสดิภาพหรือไม่ แม้จะพิจารณาสินทรัพย์ดิจิทัลด้วย แต่ไม่ได้ระบุอัตราการใช้งานหรือสัดส่วนการจ่ายเงินด้วยสินทรัพย์ดิจิทัลใดเป็นการเฉพาะ