30.86 ล้านล้านเยน ขาดทุนพันธบัตรกดดันประกันชีวิตญี่ปุ่น

ผลขาดทุนที่ยังไม่รับรู้จากพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นที่บริษัทประกันชีวิตรายใหญ่ของญี่ปุ่นถืออยู่พุ่งขึ้นแตะ 30.86 ล้านล้านเยน (ประมาณ 272.85 ล้านล้านวอน) ณ สิ้นเดือนมิถุนายน แซงหน้ากำไรที่ยังไม่รับรู้จากการถือหุ้นในประเทศ สะท้อนแรงกดดันที่เกิดจากอัตราผลตอบแทนพันธบัตรอายุยาวพิเศษที่ปรับตัวสูงขึ้น ซึ่งกระทบพอร์ตการลงทุนระยะยาวของบริษัทประกันโดยตรง

นิกเคอิ เอเชีย (Nikkei Asia) รายงานเมื่อวันที่ 18 ว่า ตัวเลขดังกล่าวรวบรวมจากคำตอบแบบสำรวจของบริษัทประกันชีวิตรายใหญ่ 13 แห่ง จากทั้งหมด 14 แห่งที่เข้าร่วม โดยยอดขาดทุนที่ยังไม่รับรู้จากพันธบัตรรัฐบาลเพิ่มขึ้นถึง 60% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน

ในช่วงเวลาเดียวกัน กำไรที่ยังไม่รับรู้จากการถือหุ้นในประเทศของบริษัทเหล่านี้อยู่ที่ 30.03 ล้านล้านเยน (ประมาณ 265.5 ล้านล้านวอน) หมายความว่าผลขาดทุนทางบัญชีจากพันธบัตรแซงหน้ากำไรทางบัญชีจากหุ้นไปแล้ว

ราคาพันธบัตรเคลื่อนไหวสวนทางกับอัตราดอกเบี้ยเสมอ เมื่ออัตราดอกเบี้ยปรับขึ้น ราคาตลาดของพันธบัตรที่ซื้อไว้ในช่วงดอกเบี้ยต่ำในอดีตจะลดลง และผลขาดทุนทางบัญชีที่บริษัทประกันถืออยู่ก็ขยายตัวตามไปด้วย

แรงกดดันดังกล่าวเห็นได้ชัดที่สุดในพันธบัตรอายุยาวพิเศษ เนื่องจากบริษัทประกันชีวิตถือพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นอายุ 30 ปีในสัดส่วนสูง เพื่อให้สอดคล้องกับภาระการจ่ายเงินตามสัญญาประกันระยะยาวในอนาคต

อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นอายุ 30 ปีปรับขึ้นแตะระดับ 3.9% ณ สิ้นเดือนมิถุนายน ส่งผลให้กำไรที่ยังไม่รับรู้ของบริษัทประกันบางแห่งพลิกกลับเป็นขาดทุน

ความคาดหวังว่าธนาคารกลางญี่ปุ่น (BOJ) จะปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยเพิ่มเติม รวมถึงความกังวลเรื่องการขยายงบประมาณของรัฐบาลญี่ปุ่น ถูกระบุว่าเป็นปัจจัยที่ผลักดันให้อัตราผลตอบแทนพันธบัตรสูงขึ้น โดยช่วงเช้าวันที่ 18 อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นอายุ 10 ปีพุ่งแตะ 2.94% ซึ่งเป็นระดับสูงสุดในรอบราว 30 ปี นับตั้งแต่เดือนกันยายนปี 1996

ณ เวลา 10.34 น. ของวันเดียวกัน อัตราผลตอบแทนพันธบัตรอายุ 10 ปีอยู่ที่ 2.9345% เพิ่มขึ้น 0.89bp จากวันก่อนหน้า ขณะที่พันธบัตรอายุ 30 ปีอยู่ที่ 4.1141% เพิ่มขึ้น 3.25bp แรงกดดันด้านการประเมินมูลค่าพันธบัตรที่ถืออยู่จึงเพิ่มขึ้นตามการปรับตัวขึ้นของอัตราผลตอบแทนพันธบัตรระยะกลางถึงระยะยาว

ผลขาดทุนที่ยังไม่รับรู้ คือผลขาดทุนทางบัญชีที่เกิดขึ้นเมื่อประเมินมูลค่าสินทรัพย์ที่ถืออยู่ด้วยราคาตลาดปัจจุบัน หากถือพันธบัตรจนครบกำหนดไถ่ถอน ผลขาดทุนดังกล่าวอาจไม่กลายเป็นผลขาดทุนจากการขายจริง

อย่างไรก็ตาม หากมูลค่าตลาดต่ำกว่าราคาต้นทุนอย่างมีนัยสำคัญ จะเกิดแรงกดดันให้ต้องรับรู้ผลขาดทุนจากการด้อยค่า โดยหากมูลค่าตลาดของพันธบัตรลดลงต่ำกว่าราคาต้นทุน 50% บริษัทประกันอาจต้องบันทึกผลขาดทุนจากการด้อยค่าดังกล่าว

นิปปอนไลฟ์ อินชัวรันซ์ (Nippon Life Insurance) บันทึกผลขาดทุนจากการด้อยค่า 4.4 หมื่นล้านเยนในไตรมาสเดือนเมษายนถึงมิถุนายน ขณะที่เมจิยาสุดะไลฟ์ อินชัวรันซ์ (Meiji Yasuda Life Insurance) บันทึกผลขาดทุนจากการด้อยค่า 2.53 หมื่นล้านเยน พันธบัตรบางส่วนที่ซื้อไว้ในช่วงดอกเบี้ยต่ำมากช่วงปลายทศวรรษ 2010 มีมูลค่าลดลงมากจนเข้าเกณฑ์ต้องรับรู้ผลขาดทุนจากการด้อยค่า

ก่อนหน้านี้ บลูมเบิร์ก (Bloomberg) รายงานว่า ณ สิ้นเดือนมีนาคม ผลขาดทุนที่ยังไม่รับรู้จากพันธบัตรในประเทศของบริษัทประกันชีวิตรายใหญ่ 4 แห่งของญี่ปุ่นอยู่ที่ 14 ล้านล้านเยน เพิ่มขึ้น 60% จากปีก่อนหน้า สะท้อนว่าการปรับตัวลงของราคาพันธบัตรที่ซื้อในช่วงดอกเบี้ยต่ำกลายเป็นภาระทางบัญชีที่ชัดเจนขึ้น

เอสแอนด์พี โกลบอล เรทติ้งส์ (S&P Global Ratings) ระบุในรายงานเดือนมีนาคมว่า การเปลี่ยนแปลงกฎเกณฑ์การด้อยค่าที่เกี่ยวข้องกับพันธบัตรที่ใช้รองรับเงินสำรองประกันภัยของบริษัทประกันชีวิตญี่ปุ่น อาจช่วยลดข้อจำกัดในการบริหารการลงทุนลงได้ ทั้งนี้ รายงานยังระบุด้วยว่าเกณฑ์การกำกับดูแลความเพียงพอของเงินกองทุนตามมูลค่าเชิงเศรษฐกิจยังคงกำหนดให้ประเมินทั้งสินทรัพย์และหนี้สินด้วยมูลค่าตลาด

โครงสร้างลักษณะเดียวกันนี้เกิดขึ้นกับธุรกิจประกันภัยในเกาหลีใต้เช่นกัน บริษัทประกันชีวิตเกาหลีใต้ถือพันธบัตรเป็นสินทรัพย์หลักในการบริหารเงินลงทุนเพื่อรองรับภาระหนี้สินประกันระยะยาว การปรับขึ้นของอัตราดอกเบี้ยจึงทำให้ผลตอบแทนของพันธบัตรที่ซื้อใหม่สูงขึ้น ขณะเดียวกันก็ทำให้พันธบัตรดอกเบี้ยต่ำที่ถือครองอยู่เดิมเกิดผลขาดทุนทางบัญชี

TokenPost เคยรายงานว่า ผลกำไรขาดทุนจากการลงทุนและภาระการบริหารพันธบัตรของบริษัทประกันชีวิตรายใหญ่ในเกาหลีใต้เป็นตัวแปรสำคัญที่กำหนดผลประกอบการ กรณีของญี่ปุ่นครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่าพันธบัตรไม่ได้ทำหน้าที่เป็นสินทรัพย์ปลอดภัยเสมอไปในช่วงที่อัตราดอกเบี้ยเป็นขาขึ้น

ผลกำไรขาดทุนทางบัญชีจากพันธบัตรของแต่ละบริษัทแตกต่างกันไปตามระดับอัตราดอกเบี้ย อายุคงเหลือของพันธบัตรที่ถือครอง มาตรฐานบัญชีที่ใช้ และความจำเป็นด้านสภาพคล่อง การที่ผลขาดทุนที่ยังไม่รับรู้จากพันธบัตรรัฐบาลของบริษัทประกันชีวิตญี่ปุ่นแซงหน้ากำไรที่ยังไม่รับรู้จากหุ้นในครั้งนี้ เป็นผลจากโครงสร้างอุตสาหกรรมที่ถือพันธบัตรระยะยาวในสัดส่วนสูง ผนวกกับแนวโน้มอัตราดอกเบี้ยขาขึ้นที่เกิดขึ้นพร้อมกัน